АҚАН СЕРІ (АҚЖІГІТ) ҚОРАМСАҰЛЫ
(1843-1913).
Ақын, әнші, композитор Ақан сері (Ақжігіт) Қорамсаұлы 1843 жылы Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданында дүниеге келген. Қазақ өнері мен мәдениеті тарихы үшін Ақан сері шығармашылығының орны ерекше. Оның 50-ге жуық музыкалық мұрасы қазақ мәдениетінің алтын қорына енді. Ақан серінің шығармаларын Әміре Қашаубаев, Жүсіпбек Елебеков, Манарбек Ержанов, Жәнібек Кәрменов сияқты күміс көмей әншілер орындап, халық игілігіне айналдырды.Академик Ахмет Жұбанов: «Ақан он алты – он жеті жасынан әнге, өлеңге, домбыраға әуес болады. Ақанның әдемі бойы, келбеті, жақсы дауысы оны өте ерте халыққа танытады. Көкшенің көркем табиғатында туған не бір әсем әндерді бабына келтіріп орындауға өнері жеткен Ақан қайда барса да қадірі арта түседі» деп баға берді. Ақан сері ұстанған сал-серілік дәстүр «Құлагер», «Маңмаңгер», «Көкжендет», «Екі торы ат», «Алайкөк», «Тер қатқан» сияқты тамаша әндердің дүниеге келуіне себепші болды. Сондай-ақ, оның «Көкшетау», «Сырымбет», «Кербез сұлу» деп аталатын әндері – туған жерге, өскен елге деген перзенттік махаббаттың жарқын айғағы. Жоғарыда аталған әндерден басқа Ақан серінің «Балқадиша», «Ақтоқты», «Алтыбасар», «Мақпал», «Майда қоңыр», «Ақ көйлек», «Аужар», «Ғашық жарға», «Тағрипың» сияқты шығармалары қазақ музыкасының ән қорын байытты.Ақын, әнші, композитор Ақан Сері Қорамсаұлының домбырасы – екі ішекті, қалақша пішінді музыкалық аспап. Шанағы тұтас ағаштан шауылып жасалған, көлемі шағын. Аспаптың жасалған уақыты мен шебердің аты-жөні белгісіз. 2017 жылы реставрациядан өткен.Ақтоқтының ұрпақтарында сақталған бұл құнды мұра 2 томдық «Ақан сері» романын жазған Сәкен Жүнісовтың қолына Ақан серінің өмірі мен шығармашылығын зерттеп жүрген шағында түсіп, ұзақ жылдар қаламгердің үйінде сақталып келген. 2017 жылы Сәкен Жүнісовтың қызы Гүлмира Сәкенқызы жәдігерді Алматы қаласындағы Ықылас атындағы халық музыкалық аспаптар музейіне тапсырды.
АКАН СЕРЫ (АКЖИГИТ) КОРАМСАУЛЫ (1843-1913).
Поэт, певец, композитор Акан серы (Акжигит) Корамсаулы родился в 1843 году в Айыртауском районе Северно-Казахстанской области. Творчество Акан серы занимает большое место в истории казахского искусства и культуры. Около 50-ти его музыкальных наследий были внесены в золотой фонд казахской культуры. Его произведения пели такие голосистые певцы, как Амре Кашаубаев, Жусипбек Елебеков, Манарбек Ержанов, Жанибек Карменов. Академик Ахмет Жубанов приводит следующие слова о нем: «Акан в возрасте 16-17 лет увлекся пением, домброй. Благодаря росту, красоте, приятному голосу он стал известным очень рано. Где бы он не был, он высоко ценился благодаря искусному исполнению прекрасных песен, рожденных в природе Кокшетау».Сал-серинская традиция, которой придерживался Акан серы, стали мотивом рождения таких песен, как «Құлагер», «Маңмаңгер», «Көкжендет», «Екі торы ат», «Алайкөк», «Тер қатқан». А такие песни, как «Көкшетау», «Сырымбет», «Кербез сұлу» служат доказательством его любви к родной земле, своему народу. Помимо вышеперечисленных песен, другие его песни, как «Балқадиша», «Ақтоқты», «Алтыбасар», «Мақпал», «Майда қоңыр», «Ақ көйлек», «Аужар», «Ғашық жарға», «Тағрипың» обогатили песенный фонд казахской музыки.Домбра Акан серы – двухструнный, совкообразной формы инструмент. Сделан путём долбления из цельного дерева. Время изготовления и мастер неизвестны. Был отреставрирован в 2017 году. Ценное наследие, что хранилось у потомков Актокты попал в руки Сакена Жунусова, когда он писал 2-х томный роман о жизни и творчестве Акан серы. Музыкальный инструмент пополнил фонд музея в 2017 году. Домбру сохранила и передала в музей дочь известного писателя Сакена Жунусова – Гульмира Сакеновна. Сейчас инструмент хранится в Музее музыкальных инструментов имени Ыхласа, расположенный в городе Алматы.
AKAN SERI (AKZHIGIT) KORAMSAULY
(1843-1913).
A poet, singer, composer Akan seri Koramsauly was born in 1843 in Aiyrtau district of the North-Kazakhstan region. Creativity of Akan seri occupies a large place in the history of Kazakh art and culture. About 50 of his musical heritage were included in the golden fund of Kazakh culture. His works were sung by such vociferous singers as Amre Kashaubaev, Zhusipbek Elebekov, Manarbek Yerzhanov, Zhanibek Karmenov. Academician Ahmet Zhubanov quotes the following words about him: “At the age of 16-17, Akan became interested in singing and dombra. His height, beauty, pleasant voice made him known very early. Wherever he was, he was highly valued due to the skillful performance of beautiful songs born in the nature of Kokshetau”. The sal-seri tradition, which was followed by the Akan seri, became the motive for the birth of such wonderful songs as “Kulager”, “Manmanger”, “Kokzhendet”, “Eki tory at”, “Alaikok”, “Ter katkan”. And songs such as “Kokshetau”, “Syrymbet”, “Kerbez sulu” serve as proof of his love for his native land, his people. In addition to the above songs, his other songs as a “Aktokty”, “Altybasar”, “Makpal”, “Balkadisha”, “Maida konyr”, “Ak koilek”, “Auzhar”, “Gashyk zharga”, “Tagpiryn” enriched the song fund of Kazakh music.Akan seri’s dombra is a two-stringed, shovel-shaped musical instrument. Made by chiselling of solid wood. A master and time of manufacture are unknown. It was renovated in 2017.The valuable heritage that was kept by Aktokty’s descendants fell into the hands of writer Saken Zhunusov when he studied the life and creativity of Akan seri and for a long time was kept in his house. Saken Zhunusov wrote the 2-volume novel “Akan seri”. In 2017 Saken Zhunusov’s daughter Gulmira Sakenovna transferred Akan seri’s dombra to the Museum of folk musical instruments named after Ykhlas, located in Almaty. Today the instrument is stored in the mentioned museum.